" LERWICK-HONDJES "


Op deze pagina laten wij u kennis maken met onze andere hobby, het verzamelen van "Staffordshire Dogs" en laten we u een blik werpen op onze hondjes die wij inmiddels verzameld hebben.
Op Terschelling en Ameland stonden deze schoorsteenmantelhondjes van aardewerk bekend als "Lerwick-hondjes", naar de hoofdplaats van de Shetland Eilanden. Zie hier dus de link naar ons geliefde ras de Shetland Sheepdog.

wit met goud, ±1840Niet alleen in het graafschap "Staffordshire" waren talloze aardewerkfabriekjes maar ook in havensteden als Newcastle, London en, het in het noorden van Engeland gelegen, Sunderland waren pottenbakkerijen gevestigd die aardewerk maakten. Met name in deze havensteden werd dit speciaal gedaan voor zeelieden.
Er waren zo'n 200 zeilloggers uit Holland die regelmatig de Schotse Shetland Eilanden aandeden. Ook Friese vissers waren rond 1900 regelmatige bezoekers van de Shetlands waar ze onder andere hun schepen bevoorraadden met eten en drinkwater en voor hun vrouwen dan deze stenen hondjes als souvenir meenamen.
Hondjes uit deze regio's werden ook wel "schippershondjes" genoemd.


merkteken op een reproductie Om aan de grote vraag te voldoen werd de ene pottenbakkerij na de ander geopend en omdat de markt collectief was werden de modellen door iedere fabriek na gemaakt. Daarom werd er door al deze individuele fabriekjes geen merktekens aangebracht, dit vond men niet nodig. De term "Staffordshire Dogs" werd door iedere fabriek geaccepteerd.
Alleen aardewerk van de fabriek van Sampson Smith en John Lloyd zijn merktekens bekend maar deze tekens zijn weinig aangebracht op de "Staffordshire Dogs" en daarom zeer zeldzaam. Tegenwoordig zien we merktekens juist wel weer op de nieuwe hondjes. Het is daarom dan ook erg moeilijk om van de echte oude stellen de herkomst te achterhalen. Het vermoeden bestaat dat vooral uit het Sunderland-district de stenen hondjes kwamen die voorzien waren van een metaalglans.

dalmatische hond Naast de spaniels in allerlei verschillende maten werden er ook modellen van vele andere rassen gemaakt, waarvan we de poedels, greyhounds en dalmatische hond (de afbeelding hiernaast) ook regelmatig zien. Niet altijd werden de hondjes in paren gemaakt, sommige beeldjes waren individueel.

Ook zijn exemplaren die bloemenmandjes in hun bek houden bekend net als afbeeldingen van honden samen met kinderen terwijl de zogenaamde "pipe smoking dogs" wat minder bekend zijn. De windhonden werden vaak afgebeeld met een gedood konijn. Maar het meest polulaire type "Staffordshire Dogs" waren toch de spaniels.


grote spaniels met losse poten Aan bepaalde mallen werd een hoop tijd besteed. Zo zien we bijvoorbeeld modellen met losse poten waardoor men een driedimensionaal effect probeerde te krijgen. Hiernaast ziet u een afbeelding van dergelijke spaniels.
Later in de tijd, in de periode rond 1870, ging men ook glazen ogen gebruiken en kwam ook het spuiten van de verf in opmars. Bij de eerste modellen kwam men het gebruik van goud-verf al tegen. Eerst deed men dit met een vorm van goudkleurig poeder dat erop "gebrand" moest worden. Omstreeks 1860 werd het heldere goud pas geïntroduceerd.
De oude manier werd tot het eind van die eeuw nog toegepast maar de modellen met helder goud dateren waarschijnlijk niet van voor 1860.
Ook de "Staffordshire Dogs" bleek aan mode onderhevig te zijn. Dit was niet alleen te zien aan de glazen ogen maar ook in de beschildering.
In de tijd van Queen Victoria, zo rond 1850, kwamen er modellen op de markt waarbij er krullen op het voorhoofd waren geschilderd naar de krullen van prime-minister Disraeli. Hondjes met deze beschildering zijn erg zeldzaam en daardoor ook van grote waarde.

moderne reproducties Sommige hondjes zijn van porselein maar de meeste zijn gemaakt van aardewerk. De mallen bestonden vaak uit twee helften, een voorkant en een achterkant.
Wanneer het een model betrof met bijvoorbeeld losse poten, waren er meerder mallen nodig. Bij veel exemplaren is de naad nog te zien die over het midden van het hoofd en oren loopt. De delen werden met een beetje van dezelfde klei aan elkaar geplakt. Bij de betere stellen werd de naad onzichtbaar weggewerkt.

Om te voorkomen dat de hondjes in de oven zouden knappen werden er luchtgaatjes aangebracht waardoor de warme lucht kon ontsnappen. Vaak werden deze aangebracht aan de onderkant, soms zaten er één of meerdere kleine luchtgaatjes aan de achterkant.
De kleuren zwart en rood werden vaak voor het glazuren aangebracht terwijl de verf wat gebruikt werd voor de ogen, wenkbrauwen, snuit en bek vaak op het glazuur zat net als het verguldsel. Hierdoor was dit gevoeliger voor slijtage en daardoor bij veel oude stellen gedeeltelijk verdwenen. Veel van het schilderwerk werd in huiselijke kring door kinderen gedaan. Dit was om kosten te besparen. De reden waarom ook de achterkant meestal niet beschilderd was. Deze kant stond immers tegen de schoorsteenmantel aan en zag je dus toch niet.

Hier in Nederland op de waddeneilanden en in Noord-Duitsland gaan verhalen de ronde dat de prostituees van de havensteden de vissers de hondjes verkochten als dekmantel voor hun bewezen diensten. Op deze manier hadden de stoere zeelieden een legale reden om bij de dame in kwestie op bezoek te zijn. boek over Staffordshire Dogs
Zo zouden ze ook als seinhond van de meisjes van plezier dienen, wanneer de hondjes naar binnen keken had ze mannelijk gezelschap en stonden ze naar buiten gedraaid was ze vrij.

Nog steeds worden er "Staffordshire Dogs" in Engeland gemaakt waarvan u hierboven er aantal exemplaren kunt zien. Maar het is niet altijd eenvoudig om de echte oude te herkennen en om een antiek stel te dateren. Prijs, symmetrie, kleur en het ontbreken van merktekens kan soms een redelijke indicatie geven of het paar oud en waardevol is of niet. Tegenwoordig zijn er een aantal boekjes op de markt over het Staffordshire aardewerk waarvan het boek "A-Z of Staffordshire Dogs" er één van is.


Karin M. Vrieswijk-Zeijlemaker
Sheltiekennel v.d. Noorder Gronden





Terug